Rechten Eerste Kamer

Budgetrecht

De regering maakt aan het begin van het jaar de begroting. Hierin staat hoeveel geld de regering binnen zal krijgen en waar ze dat geld aan uit wil geven. Geld dat de regering krijgt, is bijvoorbeeld belastinggeld. De Eerste Kamer moet de begroting goedkeuren. Ze mag zeggen wat ze ervan vindt en mag eisen dat de regering meer of minder geld uitgeeft aan een bepaald plan of juist geld aan andere plannen uitgeeft. Het gaat erom of de Eerste Kamer het eens is om geld aan een bepaald plan te besteden. Dit noemen we budgetrecht.

Enquêterecht

De Eerste Kamer en de Tweede Kamer hebben als taak de regering te controleren. Het kan gebeuren dat de regering al plannen heeft uitgevoerd, maar dat Kamerleden ontdekken dat de regering dit niet goed heeft gedaan. Dan komt er een controle achteraf. Ministers en andere mensen moeten naar de Kamer komen en geven uitleg. Voor ze dat doen moeten ze beloven om niet te liegen. De Kamerleden stellen net zo lang vragen tot ze alles weten wat ze nodig hebben om te kunnen zeggen of de regering de plannen echt goed heeft uitgevoerd. Dit heet enquêterecht. Het wordt wel het zwaarste controlemiddel genoemd. Het gebeurt namelijk wel eens dat een minister na een enquête moet aftreden of zelfs het hele kabinet naar huis wordt gestuurd. In de Tweede Kamer zijn al heel wat enquêtes geweest, maar de Eerste Kamer heeft van dit recht nog nooit gebruik gemaakt.

Interpellatierecht

De Eerste Kamer bekijkt de wetsvoorstellen van de regering, maar ze houdt ook in de gaten of de regering plannen goed uitvoert. Als de Eerste Kamer vindt dat de regering het land niet goed bestuurt, mag ze de ministers en de minister-president direct naar hun Kamer roepen en debatteren over het beleid van de regering. Dat noemen we interpellatierecht.
Recht om vragen te stellen

Als een Kamerlid niet snapt wat een minister precies bedoelt, of vragen heeft over hoe de minister het land bestuurt, dan heeft het Kamerlid het recht om vragen te stellen. De Eerste Kamer mag alleen schiftelijk vragen stellen. Deze vragen schrijven de Kamerleden in een brief aan de minister. De minister stuurt dan weer een antwoord terug in een brief.

Motie

Een motie is geen recht maar wel een heel belangrijk middel. Het is een uitspraak van Eerste Kamer. Dit klinkt een beetje vaag, want de Kamer doet heel veel uitspraken. Meestal is zo’n uitspraak een vraag aan de regering of ze iets wil doen. Bijvoorbeeld meer of minder geld uitgeven aan onderwijs. Soms willen de Kamerleden met een motie laten weten dat ze iets erg belangrijk vinden. Een motie is niet zomaar een uitspraak. De Kamer stemt er ook over en als de meeste Kamerleden het ermee eens zijn, dan moet de minister ernaar luisteren. Alle Kamerleden kunnen een motie indienen.

Novelle

Een novelle is geen recht van de Eerste Kamer, maar wel een heel belangrijk middel.
De Eerste Kamer kan de plannen en wetten alleen goedkeuren of afkeuren. Als een minister hoort dat de Eerste Kamer niet blij is met zijn of haar wetsvoorstel en bang is dat de Eerste Kamer het gaat afkeuren, dan kan de minister een novelle schrijven. Een novelle is een papier waarop de minister zijn eerste voorstel een beetje verandert in de hoop dat de Eerste Kamer het wetsvoorstel dan wél goed vindt.